• Olga Bochkar

Podstawowe terminy szkolne: Literatura. Historia. Geografia. Chemia. Fizyka. Matematyka

LITERATURA

akcja

typ fabuły w utworze literackim, filmowym, w którym przeważają działania i przeciwdziałania bohaterów, zmierzających do osiągnięcia określonych celów.

akt

część utworu dramatycznego.

alegoria

– motyw, który ma jeszcze inne ukryte i domyślne znaczenie.

anafora

powtórzenie tego samego słowa lub zwrotu na początku kolejnych segmentów wypowiedzi.

anegdota

krótkie opowiadanie o komicznym zdarzeniu, przedstawiające epizod z życia znanej postaci.

anonim

autor którego nazwisko nie jest znane.

antyteza

przeciwstawna tezie wypowiedź.

archaizm

element językowy z minionej epoki, który wyszedł z powszechnego użycia.

biblia

zbiór ksiąg 'Starego i Nowego Testamentu'.

bohater

liryczny bohater o którym się opowiada.

dramat

jeden z trzech podstawowych rodzajów literackich obejmujący utwory sceniczne.

elegia

utwór żałobny wywodzący się ze starożytnej Grecji.

epifora

powtórzenie tego samego słowa lub zwrotu na końcu kolejnych segmentów wypowiedzi.

epika

rodzaj literacki, w których narracja jest podstawową formą wypowiedzi

epilog

końcowa partia utworu epickiego lub dramatycznego, informująca o dalszych dziejach bohaterów, po zamknięciu fabuły.

epitet

wyraz pełniący w tekście funkcję określającą wobec rzeczownika.

epos

główny gatunek epicki, ukazuje dzieje legendarnych bądź historycznych postaci.

fraszka

drobny utwór poetycki wierszem, często o charakterze żartobliwym, będący odmianą epigramatu.

hymn

uroczysta i podniosła pieśń pochwalna sławiąca bóstwo, bohaterskie czyny, wielkie idee.

idea

myśl przewodnia utworu, główna prawda, której utwór dowodzi.

klasycyzm

kierunek w sztuce nawiązujący do wzorów antycznych.

komedia

gatunek dramatu obejmujący utwory o pogodnej tematyce i żywej akcji zamkniętej szczęśliwym zakończeniem.

kompozycja

budowa dzieła sztuki, układ określający funkcję jego elementów, wzajemnie ustosunkowanie treściowe i formalne elementów w ramach całości.

kronika

gatunek prozy historiograficznej, opowieść o dziejach przeszłych lub współczesnych w porządku chronologicznym.

legenda

opowieść o treści fantastycznej nasyconej pierwiastkami cudowności.

liryka

utwory literackie, których cechą jest wyrażanie osobistych przeżyć, uczuć i refleksji.

list

wypowiedź pisemna skierowana do określonego adresata.

literatura piękna

dział piśmiennictwa obejmujący wypowiedzi, w których dominuje funkcja estetyczna.

metafora

figura stylistyczna polegająca na takim łączeniu wyrazów, iż przynajmniej jeden wyraz zyskuje nowe znaczenie; przenośnia.

mitologia

zbiór podań antycznych o bogach i bohaterach.

mowa niezależna

jeden ze sposobów przytaczania wypowiedzi postaci w tekście narracyjnym.

mowa zależna

jeden ze sposobów przytaczania wypowiedzi postaci w tekście narracyjnym; cytat podporządkowany jest składniowo narracji i stanowi zdanie podrzędne.

narrator

osoba opowiadająca w utworze literackim.

nowela

prozaiczny utwór epicki niewielkich rozmiarów o skondensowanej i wyraziście zarysowanej akcji.

opis

przedstawia szczegółowo: wygląd obiektu, zawartość obiektu, przebieg wydarzenia lub jakiś proces.

opowiadanie

niewielki utwór epicki napisany prozą, tematycznie ograniczony do jednego wątku fabularnego; wyróżnia się brakiem wyraźnej konstrukcji, luźnym układem akcji, często wzbogaconej epizodami.

poezja

dziedzina twórczości literackiej obejmująca utwory liryczne pisane mową wiązaną.

porównanie

uwydatnienie wyróżnionych właściwości opisywanego zjawiska lub obiektu, przez wskazanie jego podobieństwa z innym zjawiskiem lub obiektem.

powieść

podstawowy gatunek prozy epickiej czasów nowożytnych.

proza

utwory pisane mową niewiązaną.

psalm

biblijny utwór poetycki, a także literacki utwór liryczny wzorowany na pieśniach biblijnych.

publicystyka

wypowiedzi na aktualne w danym momencie tematy interesujące społeczeństwo.

recenzja

publikowana lub wygłaszana krytyczna ocena tworu naukowego lub kulturalnego.

rodzaj literacki

tradycyjny podział utworów literackich, ujętych w klasy o wspólnych cechach: liryka, epika i dramat.

satyra

utwór literacki ośmieszający wady i przywary ludzkie, sposoby postępowania i poglądy, obyczajowość, stosunki społeczne i polityczne

science fiction

proza fantastycznonaukowa, w której fantastyka dotyczy opisywania przyszłych osiągnięć nauki i techniki i ich wpływu na życie społeczeństwa i jednostki.

streszczenie

wypowiedź pisemna lub ustna ujmująca w zwięzłej formie treść utworu epickiego, filmu lub sztuki.

styl

sposób wyrażania się, formułowania wypowiedzi

tekst

wypowiedź utrwalona graficznie.

temat

podstawowa myśl, przedmiot utworu dzieła; zespół motywów stanowiący ośrodek świata przedstawionego utworu.

tło

miejsce, środowisko, warunki w których toczy się akcja.

tragedia

utwór dramatyczny przedstawiający konflikt dążeń bohatera z nie dającymi się przezwyciężyć przeciwnościami, prowadzący do nieuchronnej klęski bohatera.

treść

to co jest zawarte w wypowiedzi.

tytuł

nazwa nadana dziełu przez autora.

wątek

zdarzenia fabularne, których ośrodkiem jest jedna postać lub parę postaci wyodrębnionych ze względu na rodzaj wiążących je relacji.

wers

wyodrębniona graficznie samodzielna linijka wiersza.

wiersz

twór pisany mową wiązaną ukształtowany przez rytm, często także przez rym.

wywiad

rozmowa ze znaną osobistością podana do wiadomości publicznej.

zawiązanie akcji

wstępny etap fabuły budowanej według klasycznych zasad, w którym zarysowuje się podstawowy konflikt

Epoki literackie literatury polskiej:

  • średniowiecze – do XIV/XV wieku

  • renesans – XVI/XVII w.

  • barok – XVII w.

  • oświecenie – XVIII w.

  • romantyzm – XIX w., 1822 - 1863 r.r.

  • pozytywizm – połowa XIX w.

  • Młoda Polska – 1890 - 1918 r.r.

  • XXlecie międzywojenne – 1918 - 1939 r.r.

  • literatura II wojny światowej

  • literatura współczesna

Rodzaje i gatunki literackie:

  • Epika: powieść, nowela, opowiadanie, epopeja, baśń, mit, legenda, pamiętniki i przypowieść.

  • Liryka: oda, hymn, pieśń, tren, elegia, fraszka, epigramat, sonet.

  • Dramat: dramat właściwy, tragedia, komedia, farsa, tragifarsa i opera

HISTORIA

abdykacja

zrzeczenie się przez panującego władzy

akwedukt

rzymski wodociąg

anarchia

bezprawie, bezrząd, chaos, samowola

archeolog

człowiek, który dokonuje wykopalisk archeologicznych

bezkrólewie

okres od śmierci króla do koronacji nowego następcy

Biblia

święta księga chrześcijan

cech

związek rzemieślników jednej specjalności ( np. cech szewców, piekarzy)

cesarz

tytuł panującego w cesarstwie

chronologia

kolejność wydarzeń w czasie, określanie dat wydarzeń

cyrylica

alfabetyczne pismo słowiańskie

detronizacja

usunięcie panującego z tronu

demokracja

władza ludu

dynastia

ród panujący w państwie monarchicznym w którym władza przechodzi z ojca na syna

dziesięcina

danina w dawnej Polsce składana na rzecz Kościoła ( dziesiąta część plonów)

ekskomunika

klątwa, kara kościelna

elekcja

wybór na jakieś stanowisko lub urząd

emigracja

uchodźstwo, opuszczenie kraju ojczystego

epoka

okres stanowiący jeden z etapów dziejowych

faraon

władca starożytnego Egiptu

folwark

duże gospodarstwo rolne należące do szlachty

genealogia

historia rodu

germanizacja

narzucanie kultury i języka niemieckiego w szkołach, urzędach

gród

dawna osada obronna

hieroglify

pismo obrazkowe w starożytnym Egipcie

insurekcja

powstanie zbrojne

jasyr

niewola u Turków lub Tatarów

klasztor

miejsce, w którym mieszkali zakonnicy

kronika

zapis wydarzeń sporządzony w kolejności chronologicznej

koalicja

związek ,sojusz

konstytucja

ustawa zasadnicza, najważniejszy dokument obowiązujący w państwie

Koran

święta księga muzułmanów

Krucjaty

wyprawy krzyżowe

magnateria

najbogatsza szlachta

milenium

tysiąclecie

monoteizm

wiara w jednego boga

odsiecz

pomoc

pańszczyzna

przymusowa praca chłopa na polu pana

papirus

materiał pisarski używany w starożytnym Egipcie

piastowie

pierwsza dynastia panująca w Polsce

politeizm

wiara w wielu bogów

prahistoria

(prehistoria) pradzieje ludzkości

przywileje

specjalne prawa

referendum = głosowanie

ludowe w określonej sprawie

termy

publiczne łaźnie w starożytnym Rzymie

unia

dobrowolny związek dwóch lub więcej państw oparty na obustronnych korzyściach

wiek

100 lat

GOEGRAFIA

antropogeniczny

jest to krajobraz znacznie przekształcony przez człowieka, w którym zostały wprowadzone elementy gospodarki, często jest to krajobraz górniczy np. glinianki, kamieniołomy, hałdy.

bagno

warstwa gruntu, na której występuje nadmierne nawilgocenie.

czynniki klimatotwórcze:

szerokość geograficzna, ukształtowanie terenu, wysokość nad poziomem morza, odległość od zbiorników wodnych.

depresje

obszary położone poniżej poziomu morza. Za największą uznaje się depresję Rowu Jordanu wypełnioną przez Morze Martwe (392 m p.p.m.). Na mapach depresje są oznaczone kolorem ciemnym zielonym.

dorzecze

obszar, z którego wody spływają do jednej rzeki.

góry

obszary o najbardziej urozmaiconej powierzchni, dużych wysokościach względnych i największych wysokościach nad poziomem morza. Zajmują tylko 8 % powierzchni Ziemi. Na mapach oznaczone kolorem pomarańczowym i brązowym.

horyzont

wielkie koło na sferze niebieskiej, które jest prostopadłe do pionu.

import

(z łac. "importare" = wwozić) jest jedną z form handlu międzynarodowego, polegającą na sprowadzaniu towarów z zagranicy na podstawie umów handlowych.

izobary

linie występujące na mapie, które łączą punkty o tych samych wartościach ciśnienia atmosferycznego

izohiety

linie występujące na mapie, które łączą punkty o tej samej wartości sum opadów atmosferycznych

izotermy

linie występujące na mapie, które łączą punkty o takiej samej temperaturze powietrza

jezioro

zbiornik wodny położony wewnątrz lądu w obniżeniu terenu.

klimat

ustalony na podstawie wieloletnich obserwacji normalny przebieg pogody, zarówno jej stanów jak i poszczególnych składników.

konurbacja

nazywamy formę aglomeracji miejskiej, pełniąca funkcje przemysłową, w hierarchii nie można wyróżnić jednego głównego ośrodka nadrzędnego.

krajobraz naturalny

jest to krajobraz bez śladu działalności człowieka, na kontynencie afrykańskim najczęściej jest to krajobraz pustyń.

migracje

zmiany miejsca zamieszkania ludności.

morze

część oceanu, oddzielona od niego naturalną barierą w postaci np. łańcuchów wysp, półwyspów.

- śródlądowe

morze z każdej strony otoczone powierzchnią lądową, połączone z oceanem jedynie wąskimi cieśninami.

- terytorialne

pas wód przybrzeżnych, nad którymi państwo ma pełną władzę, zazwyczaj o szerokości 12 mil morskich.

niziny

obszary położone poniżej 300 m n.p.m. mające mało urozmaiconą rzeźbę. Na mapach oznaczone kolorem zielonym.

pogoda

jest to zespół zjawisk zachodzących w troposferze w danej chwili lub w ciągu danego okresu czasu w danym miejscu.

położenie geograficzne polski

Polska jest usytuowana w środku geometrycznym kontynentu Europy. Ma powierzchnię równą 322,6 tyś. km2 z tego 8,7 tyś. km2 stanowi obszar morza terytorialnego, natomiast 1,2 tysięcy km2 przypada na dwa duże zalewy

preria

stepy występujące na terenie Ameryki Północnej, gdzie wśród traw rosną kaktusy.

przyrost naturalny

różnica urodzeń i zgonów danej grupy ludności

ruch obiegowy ziemi

(inaczej ruch postępowy) polega na okrążaniu Słońca przez planetę po eliptycznej orbicie. Jedno pełne okrążenie zajmuje Ziemi 365 dni, 5 godzin, 48 minut i 45,9 sekund, czyli 1 rok.

ruch obrotowy ziemi

inaczej zwany ruchem wirowym. Jeden pełny obrót trawa 24godziny

rzeka

ciek wodny płynący po powierzchni lądowej, zazwyczaj posiadający swoją nazwę.

skala

jest to stosunek między odległością dwóch punktów na mapie a odległością tych samych punktów w rzeczywistości, mówi o zmniejszeniu mapy może być w postaci liczbowej lub mianowanej.

składniki klimatu

oraz pogody temperatura powietrza, ciśnienie atmosferyczne, wiatr, opady atmosferyczne, zachmurzenia nieba, wilgotność względna

środowisko

przyrodnicze bądź naturalne - przestrzeń geograficzna danego regionu.

tajga

las iglasty w klimacie umiarkowanym chłodnym, jest charakterystyczny dla półkuli północnej. Dominujące gatunki drzew to: świerk, jodła, modrzew i sosna. W obrębie tajgi występują bezleśne polany i torfowiska. W podszyciu występują paprocie, borówki i wrzosy.

terytorium

wydzielona na podstawie określonych kryteriów powierzchnia lądowa i/lub wodna wraz z przestrzenią nad i pod tym obszarem.

tundra

występuje na północ od tajgi w strefie klimatu subpolarnego, porasta obszary objęte wieloletnią zmarzliną, na jej północnej części dominują krzewy np.: brzozy, wierzby, maliny. Ku północy maleje ich udział na korzyść roślinności zielnej.

układ heliocentryczny

to taki, w którym Helios Słońce znajduje się w środku

układ słoneczny

to spiralna galaktyka zwana układem Drogi Mlecznej. W centrum układu znajduje się Słońce.

urbanizacja

zespół przemian zachodzących na polu ekonomicznym, społecznym, kulturowym oraz przestrzennym, które prowadzą do procesu rozwoju miast oraz obszarów strefy podmiejskiej, jak również do zwiększania liczny ludności.

widnokrąg

linia pozornego styku lądu ze sferą niebieską

wiek produkcyjny

oznacza ludność zdolną do pracy, w Polsce jest to wiek między 18 a 64 rokiem życia (59 w przypadku kobiet)

wody mineralne

woda zasobna w sole mineralne i gazy

współrzędne geograficzne

to długość i szerokość geograficzna mierzone w stopniach, minutach i sekundach.

wszechświat

ogromna przestrzeń kosmiczna i wszystkie znajdujące się w niej ciała. Jest on nieskończony w przestrzeni.

wysokość bezwzględna

to wysokość mierzona od poziomu morza do najwyższego punktu.

wysokość względna

to wysokość od podnóża do najwyższego punktu.

wyż i niż demograficzny

oznaczają nagły wzrost lub spadek liczby ludności na danym obszarze;

wyżyny

obszary położone powyżej 300 m n.p.m. do kilku tysięcy metrów. Na mapach oznaczone na kolor żółty.

zlewisko

obszar z którego wody powierzchniowe spływają do tego samego morza lub oceanu.

źródło

wypływ wody podziemnej na powierzchnię.

BIOLOGIA

białka

stanowią podstawowy budulec organizmu.

binokular

przyrząd optyczny służący do obuocznej obserwacji przedmiotów

biologia

nauka o organizmach żywych, ich życiu i rozwoju

cechy życia

metabolizm, rozmnażanie, wzrost, poruszanie się, dziedziczność.

choroby cywilizacyjne

związane z rozwojem cywilizacji

choroby społeczne

występują masowo w powiązaniu z warunkami społecznymi ludności.

cukier

jeden ze składników pokarmowych składający się z cząsteczek glukozy, u roślin wytwarzanej w procesie fotosyntezy.

daltonizm

schorzenie wzrokowe, polegające na upośledzonym, bądź uniemożliwionym rozpoznawaniu barw.

dziedziczność

przekazywanie informacji genetycznej z pokolenia na pokolenie

ekologia

nauka biologiczna badająca wzajemne relacje między organizmami, a także między organizmami a ich środowiskiem.

etapy rozwoju człowieka

okresy noworodkowy, niemowlęcy, poniemowlęcy, dziecięcy, młodzieńczy, człowiek dorosły.

fotosynteza

jest to proces anaboliczny, tworzenia cukrów z dwutlenku węgla i wody z udziałem energii świetlnej w obecności chlorofilu. Produktami ubocznymi są tlen i woda.

gatunek

najniższa jednostka systematyczna mogąca dowolnie się krzyżować i dająca płodne potomstwa.

hemoglobina

barwnik erytrocytów, nadaje krwi charakterystyczny czerwony kolor. Spełnia funkcję transportową.

hormony

uwalniane są do płynów ciała przez jedną lub grupy komórek

klasyfikacja organizmów

bakterie, grzyby, glony, porosty

komórka

podstawowa jednostka strukturalna i czynnościowa roślin i zwierząt, może stanowić również samodzielny organizm

krew

podstawowy element organizmu.

rozmnażanie

jest to zdolność organizmów do wydawania na świat potomstwa.

makroelementy

podobnie jak powyżej, jednak elementy te występują w znacznie większych ilościach.

metabolizm

proces polegający na przemianie materii i energii zachodzący w każdym żywym organiźmie.

mikroelementy

pierwiastki chemiczne występujące w bardzo małych ilościach, niezbędne do życia i rozwoju organizmów.

mikroskop

przyrząd optyczny składający się z części mechanicznych (statyw z podstawką, tubus, rewolwer, stolik, śruby: makrometryczna i mikrometryczna), oraz optycznych (okular, obiektyw, lusterko, kondensor).

narząd

wyspecjalizowana struktura zbudowana z kilku rodzajów tkanek.

oddychanie

procesy życiowe związane z uzyskiwaniem przez organizmy energii .

odżywianie

ogół czynności związanych z pobieraniem i przetwarzaniem składników pokarmowych.

- cudzożywne

heterotroficzne

- samożywne

autotroficzne

populacja

zbiór osobników jednego gatunku, wzajemnie na siebie wpływających, zamieszkujących ten sam obszar.

rasy ludzkie

różnice w wyglądzie ludzi

synteza

polega na tworzeniu związków złożonych ze związków prostszych.

teoria ewolucji

gatunki zamieszkujące Ziemię powstały z różnych od nich gatunków występujących w przeszłości, na skutek powolnych zmian, czyli ewolucji.

tkanka

zespół komórek o podobnej budowie pełniących ściśle określoną funkcję.

tłuszcz

to związki organiczne trudno rozpuszczalne w wodzie,

układ

zespół narządów, wyróżniamy układy: pokarmowy, oddechowy, krwionośny, kostny, nerwowy, mięśniowy, wydalniczy, rozrodczy.

- krążenia

transportuje po ciele substancje pokarmowe, tlen, produkty przemiany materii. Walczy z czynnikami chorobotwórczymi

- mięśniowy

skurcze mięśni umożliwiają ruch ciała.

- nerwowy

odbiera i ocenia informacje docierające ze środowiska zewnętrznego. Koordynuje czynności organizmu i przenosi informacje do różnych części ciał

- oddechowy

umożliwia przenoszenie tlenu ze środowiska zewnętrznego do krwi oraz usuwanie z niej na zewnątrz dwutlenku węgla.

- pokarmowy

trawi pokarm i wchłania składniki pokarmowe do krwi.

- rozrodczy

odpowiada za rozmnażanie i rozwój.

- szkieletowy

odpiera i ochrania miękkie części ciała

- wydalniczy

usuwa produkty metabolizmu i reguluje gospodarkę wodnoelektrolitową.

wirus

mikroorganizm zdolny do życia jedynie we wnętrzu żywych organizmów.

witaminy

związki organiczne przyswajane bez rozkładu.

woda

główny rozpuszczalnik w organiźmie, tworzy środowisko, w którym zachodzą reakcje chemiczne.

zapłodnienie

połączenie jądra komórkowego, komórki jajowej z jądrem komórkowym komórki plemnika.

zapylenie

proces przeniesienia ziaren pyłku na okienko zalążka (nagozalążkowe) lub znamię słupka (okrytozalążkowe);

FIZYKA

atmosfera

powłoka gazowa otaczająca ciało niebieskie np. planetę, księżyc lub gwiazdę.

bateria

zespół połączonych ze sobą ogniw

biegun magnetyczny

umowna nazwa punktów w których skupiają się linie pola magnetycznego wytwarzanego przez magnesy, elektromagnesy lub inne źródła.

ciężar

umowna nazwa punktów w których skupiają się linie pola magnetycznego wytwarzanego przez magnesy, elektromagnesy lub inne źródła.

ciepło

ilość energii wewnętrznej, która jest przekazywana przez ciało o temperaturze wyższej do ciała o temperaturze niższej

ciało stałe

ciało w stanie stałym; charakteryzuje się stabilnością kryształów. Atomy są ściśle ze sobą związane, że praktycznie nie przemieszczają się względem siebie, a jedynie wykonują niewielkie drgania, wokół swoich położeń równowagi.

ciecz

substancja w stanie ciekłym Cząstki są związane ze sobą, ale nie na tyle silnie, aby nie mogły zmieniać swoich wzajemnych położeń. Ciecze są nieściśliwe.

ciśnienie

wielkość fizyczna charakteryzująca stan związany z siłami działającymi na dowolną powierzchnię w jego wnętrzu i na ściany naczynia, w którym płyn się znajduje.

czas

jeden z wymiarów, który umożliwia rozróżnienie dwóch zdarzeń zachodzących w tym samym punkcie przestrzeni.

droga

długość odcinka toru.

dynamika

dział mechaniki badający i opisujący ruch ciał materialnych pod wpływem działania sił.

dzwięk

fala akustyczna o częstotliwości od 16 do 20 000 Hz

elektryzowanie się

gromadzenie na powierzchni danego ciała nadmiaru ładunków elektrycznych jednego znaku.

elektrostatyka

dział fizyki zajmujący się oddziaływaniami i właściwościami ładunków elektrycznych pozostających w stanie spoczynku (tzn. ładunków, które się nie poruszają)

fala (ruch falowy)

rozchodzenie się w przestrzeni zaburzenia ośrodka, przenoszące energię beż przenoszenia materii.

izolatory

ciała, w których nie występują swobodne ładunki elektronów. Ogólnie mówiąc izolatory powodują, że prąd nie płynie. Izolatorem jest m.in. guma, drewno, powietrze, plastik itd. Są jakgdyby przeciwieństwem przewodników.

moc

liczbowa wielkość fizyczna określająca pracę wykonaną w jednostce czasu.

napięcie elektryczne

różnica potencjałów, warunkująca przepływ prądu elektrycznego, jego jednostką jest wolt [1 V]

natżenie prądu

stosunek wielkości ładunku przepływającego przez poprzeczny przekrój przewodnika do czasu jego przepływu. Jednostką natężenia prądu jest amper [1A].

optyka

nauka o świetle i jego oddziaływaniach z materią.

pole magnetyczne

własność przestrzeni polegająca na tym, że na umieszczony w niej magnes lub poruszający się ładunek elektryczny działają siły magnetycze

prąd elektryczny

uporządkowany ruch ładunków np. Elektronów w przewodniku.

prąd przemienny

prąd elektryczny o kierunku zmieniającym się ze stałą częstotliwością, którego wykresem jest sinusoida.

prądnica

urządzenie, które energię mechaniczną zamienia na energię elektryczną.

przewodniki

ciała, w których występują ładunki elektryczne: elektrony lub jony, które mogą się swobodnie przemieszczać.

prędkość

stosunek wektora przemieszczenia do czasu, w którym przemieszczenie nastąpiło.

planeta

ciało niebieskie krążące wokół macierzystej gwiazdy.

ruch

zmiana położenia ciała względem przyjętego układu odniesienia.

siła

wielkość wektorowa, która jest miarą działania, jakiego doznaje cząstka lub ciało od innych cząstek lub ciał.

tarcie

siły oporu ruchu

układ odniesienia

układ współrzędnych (jedno-, dwu- lub trójwymiarowy) opisujący ruch.

wat

jednostka mocy. Urządzenie lub ciało ma moc 1W, jeżeli w czasie 1s wykona pracę 1J.

względność ruchu

określenie, czy dane ciało jest w ruchu, czy w spoczynku, w zależności od wyboru układu odniesienia.

załamanie światła

zjawisko zmiany kierunku promienia świetlnego na granicy dwóch ośrodków.

zwarcie

celowe lub przypadkowe zetknięcie dwóch przewodów doprowadzających prąd z ominięciem odbiornika.

zwierciadło

gładka powierzchnia, prawie w całości odbijająca promienie świetlne

kinematyka

dział mechaniki zajmujący się matematycznym i geometrycznym opisem ruchu ciał bez wnikania, jaka jest przyczyna tego ruchu. Kinematyka zajmuje się opisem ruchu ciał względem różnych układów odniesienia.

astronomia

nauka przyrodnicza, zajmująca się badaniem ciał niebieskich, ich budową, a także budową i ewolucją Wszechświata.

I Zasada Newtona

Jeżeli na ciało nie działają żadne siły lub działające siły się równoważą, to ciało pozostaje w spoczynku lub porusza się ruchem jednostajnym prostoliniowym.

II Zasada Newtona

Jeżeli na ciało działa niezrównoważona siła, to porusza się ono ruchem zmiennym z przyspieszeniem(opóźnieniem) wprost proporjonalnym do działającej siły lub siły wypadkowej, a odwrotnie proporcjonalnym do masy ciała: a=F/m.

III Zasada Newtona

Jeżeli jedno ciało działa z pewną siłą na drugie ciało, to ciało drugie oddziałuje na ciało pierwsze z siłą równą co do wartości, działającą w tym samym kierunku, lecz mający przeciwny zwrot.

CHEMIA

mieszanina

zmieszane ze sobą co najmniej dwie substancje chemiczne.

- jednorodna

mieszanina, której składników nie można zobaczyć gołym okiem lub za pomocą prostych przyrządów optycznych. Np.: powietrze, roztwór soli w wodzie, mosiądz, brąz, dwutlenek węgla, roztwór cukru z wodą.

- niejednorodna

mieszanina, której składniki można zobaczyć gołym okiem lub za pomocą prostych przyrządów optycznych. Np.: piasek z wodą, opiłki żelaza z siarką, żwir z wodą, piasek z makiem.

sposoby rozdzielania niektórych mieszanin jednorodnych:

- odparowanie

cieczy od ciała stałego

- krystalizacja

polega na wydzielaniu się z roztworu substancji w postaci kryształków wskutek np.: odparowania wody

- destylacja

rozdzielenie składników mieszaniny ciekłej jednorodnej, wykorzystując przy tym różnice temperatur wrzenia różnych cieczy.

sposoby rozdzielania niektórych mieszanin niejednorodnych:

- dekantacja

oddzielenie ciała stałego od cieczy przez zlanie klarownej cieczy znad osadu

- sączenie (filtracja)

przelewanie mieszaniny cieczy z ciałem stałym przez sączek z bibuły

- sedymentacja

opadanie na dno naczynia cząsteczek ciała stałego w cieczy

pierwiastek chemiczny

substancja prosta, której nie można rozłożyć na prostsze.

związek chemiczny

substancja złożona z co najmniej dwóch różnych pierwiastków połączonych ze sobą trwale.

substancja chemiczna

rodzaj materii o określonym stałym składzie chemicznym.

właściwości substancji

zespół charakterystycznych cech danej substancji pozwalający na jej rozpoznanie. Dzielą się na:

- fizyczne

stan skupienia, gęstość, barwa, połysk, temp. wrzenia i topnienia, przewodnictwo elektryczne i cieplne.

- chemiczne

zapach, smak, palność, trujące działania na organizmach żywych.

zjawisko fizyczne

przemiana, w której wyniku nie powstaje żadna nowa substancja. Np.: topnienie parafiny, parowanie wody, rozdrabnianie kryształków cukru, wyciąganie drutu z miedzi, przepływ prądu przez przewodnik

reakcja/ przemiana chemiczna

przemiana, w której wyniku powstaje nowa substancja o innych właściwościach. Np.: spalanie magnezu w powietrzu, powstanie tlenu z tlenku rtęci, czernienie miedzi ogrzewanej na powietrzu, spalanie parafiny

liczba atomowa

(Z) określa liczbę protonów w jądrze atomowym;jednocześnie jest numerem pierwiastka w układzie pierwiastkowym

liczba masowa

(A) określa sumę nukleonów (protonów i neutronów) w jądrze atomowym

atom

najmniejsza część pierwiastka chemicznego zachowująca jego właściwości;tworzy układ elektrycznie obojętny, składający się dodatnio naładowanego jądra atomowego oraz krążących wokół niego ujemnie naładowanych elektronów

proton

cząstka elementarna, wchodząca w skład jądra atomowego, obdarzona dodatnim ładunkiem; jego masa równa jest 1 [u]

neutron

cząstka elementarna, wchodząca w skład jądra atomowego, elektrycznie obojętna; jego masa równa jest 1 [u]

elektron

cząstka elementarna, znajdująca się w przestrzeni wokół jądra atomowego, obdarzona ujemnym ładunkiem; jego masa równa jest 1/1830 [u]

elektrony walencyjne

elektrony znajdujące się na ostatniej powłoce elektronowej; ich liczbę w atomie określa numer grupy danego pierwiastka

jon

atom lub cząsteczka obdarzona ładunkiem elektrycznym

anion

jon o ładunku ujemnym

kation

jon o ładunku dodatnim

atomowa jednostka masy

(u) masa równa 1/12 masy 1 atomu węgla (1 u = 1,67 ∙ 1024 g )IZOTOPY odmiany danego pierwiastka o jednakowej liczbie atomowej, różniące się liczbą neutronów w jądrze

wiązanie kowalencyjne

(atomowe) wiązanie polegające na łączeniu się atomów przez uwspólnienie par elektronowych.

wiązanie jonowe

wiązanie polegające na przekazaniu elektronów pochodzących od jednego atomu, drugiemu atomowi

wartościowość

liczba wiązań chemicznych wytworzonych przez dany atom

wzór sumaryczny

za pomocą niego określamy liczbę i rodzaj atomów wchodzących w skład cząsteczki

wzór kreskowy

za pomocą niego określamy liczbę, rodzaj atomów oraz strukturę wiązań wchodzących w skład cząsteczki.

równanie reakcji chemicznej

opis reakcji za pomocą wzorów chemicznych

prawo zachowania masy

sumaryczna masa substratów reakcji chemicznej musi być równa sumarycznej masie produktów powstałych, w czasie tej reakcji.

prawo stałości składu

stosunek mas pierwiastków wchodzących w skład związku chemicznego jest wielkością stałą.

prawo okresowości

właściwości chemiczne i fizyczne pierwiastków uporządkowanych według wzrastającej liczby atomowej , powtarzają się okresowo.

MATEMATYKA

algebra

dział matematyki, w którym symbole są używane do reprezentowania liczb lub zmiennych biorących udział w operacjach arytmetycznych.

arytmetyka

nauka dotycząca umiejętności niezbędnych do wykorzystania liczb w przypadku rozwiązywania problemów zawierających informacje liczbowe

bryła

trójwymiarowy kształt lub obiekt w przestrzeni. Jest to trójwymiarowy odpowiednik figury geometrycznej.

cyfry

umowne znaki graficzne, za pomocą których zapisywane są liczby.

czworokąt

wielokąt o czterech bokach.

definicja

lub inaczej określenie, jest wyrażeniem opisującym znaczenie definiowanego terminu za pomocą pojęć już znanych.

długość

odległość dwóch punktów liczona wzdłuż krzywej (lub prostej), na której leżą.

długością odcinka

AB nazywamy odległość jego końców i oznaczamy ją IABI

dodawanie

symbol: +. Operacja znajdowania sumy dwóch lub więcej elementów.

działanie

przyporządkowanie, które każdej parze elementów danego zbioru, przypisuje pojedyczny element, będący wynikiem tego działania. Przykładem takich operacji jest: dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie.

dzielenie

Symbol: :. Operacja dwuargumentowa znajdowania ilorazu dwóch wielkości. Dzielenie jest działaniem odwrotnym do mnożenia.

dzielnik liczby

liczba, która dzieli bez reszty daną liczbę.

dzielna

liczba, która jest dzielona przez pewną liczbę (dzielnik).

element

pojedynczy przedmiot, który należy do zbioru.

elipsa

krzywa stożkowa, której mimośród jest zawarty w przedziale (0; 1). Pole elipsy o półosi wielkiej a i półosi małej b dane jest wzorem πab.

figura

każdy zbiór punktów przestrzeni geometrycznej, taki jak: punkt, prosta, krzywa, płaszczyzna itp. Okrąg, kwadrat, trójkąt są figurami płaskimi. Sfera, cześcian, stożek są figurami przestrzennymi bryłami.

foremny

mający wszystkie ściany lub boki o tych samych wymiarach i kształtach.

funkcja (odwzorowanie)

funkcją nazywamy przyporządkowanie, które każdemu elementowi jednego zbioru przypisuje dokładnie jeden element drugiego zbioru.

geometria

dział matematyki zajmujący się zbiorami punktów, prostych, płaszczyzn, krzywych, powierzchni i brył (ogólnie: figurami), ich związkami, własnościami, przekształceniami figur i miarą określoną w zbiorze figur.

gram

symbol: g. jednostka masy wynosząca 103 kg.

graniastosłup

wielościan mający dwie równoległe ściany nazywane podstawami, które są wielokątami wypukłymi. Pozostałe ściany, nazywane ścianami bocznymi, są równoległobokami utworzonymi przez odcinki łączące wierzchołki przeciwległych podstaw

hektar

symbol: ha. jednostka pola, używana głównie do określania pola gruntów, równa polu kwadratu o boku 100 metrów.

hipoteza

wypowiedź, teoria lub formuła, której należy dowieść, ale co do której istnieje przypuszczenie, że jest prawdziwa.

iloczyn

wynik mnożenia. Wynik otrzymany przez mnożenie kilku liczb, wektorów, macierzy itp.

jednostka

ustalona wartość pewnej wielkości, używana do wyrażeń innych wartości tej samej wielkości.

kąt

każda z dwóch części płaszczyzny ograniczonych dwiema półprostymi o wspólnym początku wraz z tymi półprostymi.

koło

zbiór wszystkich punktów płaszczyzny, których odległośćod ustalonego punktu na tej płaszczyźnie, nazywanego środkiem koła, jest mniejsza lub równa długości promienia koła.

liczba

Jedno z podstawowych pojęć matematyki, które kształtowało się i rozwijało wraz z rozwojem cywilizacji i kultury.

łamaną

o wierzchołkach A1, A2, ..., An nazywamy sumę (mnogościową) ciągu odcinków A1A2, A2A3, A3A4,...,An1An pod warunkiem, że dowolne dwa odcinki należące do tego ciągu mają co najwyżej jeden punkt wspólny.

milion

nazwa liczby 1 000 000 (106)

objętość

symbol: V. Miara ilości przestrzeni zajętej przez bryłę lub ograniczonej przez zamkniętą powierzchnię. Jednostką objętości w układzie SI jest metr sześcienny (m3).

odcinek

wyznaсza odległość dwóch danych punktów.

okrąg

brzeg koła

parabola

krzywa stożkowa utworzona przez przecięcie stożka płaszczyzną równoległą do tworzącej stożka.

pierwiastkowanie

operacja odwrotna względem potęgowania

promień

odcinek łączący środek koła, okręgu, kuli lub sfery z dowolnym punktem położonym na jej brzegu, a także długość tego odcinka.

radian

symbol: rad. Jednostka układu SI służąca do mierzenia kąta płaskiego

równanie

z jedną niewiadomą nazywamy formę zdaniową mającą postać: f(x) = g(x)

średnica

najdłuższa cięciwa okręgu (koła).

trójkąt - ostrokątny

to taki, którego wszystkie kąty są ostre.

- prostokątny

to taki, którego jeden kąt jest prosty.

- rozwartokątny

to taki, którego jeden kąt jest rozwarty.



fundcja zpk

Fundacja Związku

Polaków m. Kijowa

fundcja zpk

+48 797 785 995,

+38 097 476 3232

  • facebook_icon
  • instagram_icon